در نشست "اخلاق در تبلیغات حوزه سلامت" که رئیس هیئت مدیره کالار و سوبازار آقای دکتر ورقائی حضور داشتند، با هدف بررسی ابعاد اخلاقی تبلیغات در حوزه‌های ارتباطی برگزار شد؛ حوزه‌ای که هر پیام تبلیغاتی آن می‌تواند به‌طور مستقیم بر اعتماد عمومی، تصمیم‌های درمانی و سلامت جامعه اثرگذار باشد.

در این نشست، مرزهای اخلاقی، مسئولیت‌های حرفه‌ای و چالش‌های ارتباطی برندهای فعال در حوزه سلامت مورد بحث قرار گرفت.

اعضای این پنل شامل دکتر هادی ورقایی (داروساز) و دکتر وحید نوبهار (عضو انجمن متخصصان پوست DSNYGو مشاور مدیرعامل بانک دی) بودند که دیدگاه‌های تخصصی خود را از منظر علمی، پزشکی و مدیریتی ارائه کردند. مدیریت این نشست بر عهده احمد عطارزاده، مدیر ارشد ارتباطات گروه پگاه داده‌کاوان شریف بود.

این پنل با هدف کمک به مدیران بازاریابی، فعالان تبلیغات و برندهای حوزه سلامت برگزار شد تا چارچوب‌های اخلاقی و حرفه‌ای تبلیغات این حوزه را بهتر بشناسند، ریسک‌های حقوقی و اعتباری را کاهش دهند و ارتباطی مسئولانه‌تر با مخاطبان برقرار کنند.

این پنل در تاریخ ۲۵ آذر ۱۴۰۴، از ساعت ۱۰ تا ۱۱، در بیست‌ویکمین نمایشگاه تبلیغات و بازاریابی و در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران برگزار شد.

در ابتدا از مهمانان سوال شد که بدترین خطای اخلاقی رایج در تبلیغات در حوزه سلامت چیست؟

آقای دکتر ورقائی پاسخ دادند: " وقتی صحبت از سلامت می‌شود، تمام اذهان به سمت درمان، دارو، پزشکان و بیمارستان‌ها می‌رود ولی حوزه سلامت بسیار وسیع است و هر چیزی که به سلامت آحاد جامعه مربوط باشد حوزه سلامت است که شامل درمان، مواد غذایی و حتی هوا است. در مورد جواب سوال باید گفت که کدام خطرناک‌تر است و کدام پرتکرارتر؟ معمولا تبلیغاتی که تقلب در آن زیاد است خطرناک‌تر است اما کم پیش می‌آید اما موردی که بیشتر پیش می‌آید فریب در تبلیغات یا تدلیس است.

سپس دکتر نوبهار در ادامه افزودند: " خطرناک‌ترین و پرتکرارترین خطای رایج در تبلیغات در سلامت به عنوان مثال در اینستاگرام سنتز پیج به معنای ساختن چیزی که وجود ندارد، است یعنی فریب مردم از طریق اطلاعات فیک و غلط. همچنین در دوران کرونا محصولات فیک بسیار حرفه‌ای شدند. تبلیغاتی که در اینستاگرام مطرح می‌شود به طرزی حرفه‌ای اخلاق را نقض می‌کنند. تبلیغات سلامت در حوزه پوست و مو که درحوزه اخلاق به صورت عمومی و اخلاق پزشکی است، بسیار نادر می‌باشد.

سپس سوال شد که مسئولیت اخلاقی این نوع تبلیغات با چه کسی است؟

دکتر ورقائی گفتند: " اگر سه بخش دولت، بخش خصوصی و جامعه مدنی نتوانند با هم کاری انجام دهند، هر سه بخش مقصرند. در حوزه سلامت سه دسته بازیگر وجود دارد:

1. شرکت‌ها و آژانس‌های تبلیغاتی که تولید کننده یا ارائه دهنده محصول و خدمات هستند.
2. مردم و توصیه دهندگان
3. رگولاتورها که شامل وزارت بهداشت، سازمان نظام پزشکی و دادگاه‌های انتظامی مخصوص امور پزشکی

در ابتدا مردم باید به حقوق خود آگاه بوده و بر آن واقف شوند. قسمت بعد شرکت‌ها و آژانس‌های تبلیغاتی است. همیشه بحث اقتصاد و اخلاق در تقابل با یکدیگر است. مشکلی که در تصمیم‌گیری کشور وجود دارد این است که تصمیم‌گیری‌ها به قدری سخت و قامض گرفته می‌شود که در آخر هیچ تصمیمی گرفته نمی‌شود یعنی داخل حلقه‌های تصمیم‌گیری می‌رویم بدون این که در آخر تصمیمی گرفته شود و در ایران ارگان‌های زیادی برای تصمیم‌گیری در خصوص جریمه مراکز پزشکی وجود دارد. به عنوان مثال حتی پزشکانی هستند که با امضای خود بر روی بیلبوردهای تبلیغاتی، یک یا چند محصول فیک را به اشتباه تبلیغ می‌کنند.

عدم آگاهی مصرف کننده بسیار مهم است که البته مقصر جامعه مدنی نیست بلکه وظیفه نمایشگاه‌ها، پنل‌ها و افرادی مثل ما است که جامعه مدنی را آگاه کنیم. البته افراد می‌توانند از کوچک‌ترین تخلفی مانند سایر کشورها شکایت کنند زیرا این قانون را در کشور داریم.

در بحث قانون‌گذار و رگولاتور مدام باید تبلیغات نادرست را به آن‌ها یادآور شد. ما در واقع جامعه مدنی را با روش‌های پوپولیستی بار می‌آوریم و مردم هم راضی هستند و تنها راه حل نظارت بر شرکت‌ها و اقتصاد است. در حال حاضر شرکت‌هایی که اخلاق‌مدار کار می‌کنند، دیده می‌شوند. هنگامی که به برندینگ در حوزه سلامت فکر می‌کنیم با اخلاق‌مداری و اهمیت به مسئولیت‌پذیری می‌توان به بهبود عملکرد برند دست یافت.

سوال بعدی که مطرح شد این است که نقش صنف در مقوله مبارزه با تبلیغات نادرست در سلامت چیست؟

آقای دکتر نوبهار افزودند: " پزشک، خاص نیست. بعد از دوران کووید پزشکان وارد پلتفرم‌های آنلاین شدند و فاصله بین پزشک و هم‌وطنانش کم شد. همچنین افراد جامعه باید از کارهایی که پزشک انجام می‌دهد، آگاه باشند و این وظیفه رسانه‌ها و تبلیغات و پزشکان است. در ایران متاسفانه این اجازه به بیماران داده نمی‌شود که از جزئیات محصولات و موادی که به کار می‌رود، آگاهی پیدا کنند. همچنین رسانه باید ارزش افزوده‌ای برای ارائه اطلاعات درست تخصیص دهد و آن‌ها را منعکس کند. برای هر اتفاقی که فکر می‌کنیم راهی وجود ندارد، راه و چاره وجود دارد. در حال حاضر حجم شاکیان در خصوص موارد پزشکی به علت آگاهی عموم افزایش یافته است.

سپس به عنوان آخرین سوال پرسیده شد که آیا مقرراتی که وضع شده کاربردی است یا کاغذبازی است؟

دکترورقائی پاسخ دادند: " دو مدل شکایت وجود دارد: یکی شکایت مردمی و دیگری شکایت مدعی‌العموم است که به مردم ربطی ندارد. قانون وجود دارد اما در بحث اجرا مسئله‌ساز است که در حالت منفی موضوع تعارض منافع است و علت دیگر سختی اجرا و تعدد تصمیم‌گیران می‌باشد و امیدوارم همکاران در سازمان نظام پزشکی این امر را چابک‌تر و سریع‌تر به انجام برسانند.

آقای دکتر نوبهار نیز در پایان پیشنهاد افزایش تعداد پنل‌ها در خصوص تبلیغات سلامت را جهت افزایش آگاهی عموم دادند.